Rak piersi

Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym wśród kobiet Polskiej populacji. Według danych Centrum Onkologii – Krajowego Rejestru Nowotworów – liczba zachorowań przekroczyła 16 500 rocznie i wzrosła w ostatnich dwóch dekadach o około 10 000 zachorowań rocznie.

Czynniki ryzyka raka piersi

Opisywanych jest wiele różnych czynników, mogących mieć wpływ na powstawanie raka piersi. Należą do nich czynniki genetyczne, hormonalne, środowiskowe, czynniki związane z dietą, prokreacją czy narażeniem na promieniowanie jonizujące. Do poznanych czynników ryzyka należy:

  • płeć,
  • wiek – wzrost zachorowalności po 35 roku życia, najwięcej zachorowań pomiędzy 50 – 70 rokiem życia,
  • czynniki genetyczne – występowanie raka piersi w rodzinie, szczególnie u krewnych pierwszego stopnia (matka, siostra). Ryzyko wzrasta, gdy nowotwory te występują zarówno u matki i siostry, przed 35 r.ż. Rak piersi uwarunkowany genetycznie stanowi do 10% wszystkich jego postaci. Może objawiać się występowaniem także innych nowotworów poza rakiem piersi: jajnika, trzonu macicy, prostaty, jelita grubego. Odpowiedzialnością za powstawanie genetycznie uwarunkowanego raka piersi obarcza się mutacje genów: BRCA1, BRCA2, p53, ATM. Opisano kilka uwarunkowanych dziedzicznie zespołów, gdzie występują nowotwory piersi: dziedziczny rak piersi – site specific, zespół rak piersi-rak jajnika, zespół Li-Fraumeni, zespół Lynch II, choroba Cowdena, zespół Peutz-Jaeghersa, ataxia-teleangiectasia, zespół Klinefeltera.
  • czynniki hormonalne endogenne – większe ryzyko obserwuje się u kobiet, u których pierwsza miesiączka wystąpiła wcześnie lub późne klimakterium (powyżej 55 r.ż.), wiek pierwszej donoszonej ciąży (ryzyko wzrasta u kobiet które nie rodziły lub urodziły po raz pierwszy po 30 r.ż.),
  • czynniki hormonalne egzogenne – hormonalne środki antykoncepcyjne. Nadal toczy się dyskusja o zagrożeniu rakiem piersi kobiet przyjmujących środki antykoncepcyjne hormonalne. Uważa się, że o ile preparaty zawierające jedynie progesteron nie wpływają na ryzyko wystąpienia raka piersi, o tyle środki zawierające zarówno progesteron jak i estrogeny mogą mieć wpływ na powstanie tego nowotworu. Bardziej prawdopodobne jest, że mogą być czynnikiem promującym istniejące wcześniej zmiany przedrakowe. Ryzyko zachorowania wzrasta u kobiet przyjmujących środki hormonalne dłużej niż 8 lat.
  • czynniki hormonalne egzogenne – hormonoterapia zastępcza – stosowana coraz częściej w okresie przekwitania, zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi o około 6%, wzrastając do 30% przy hormonoterapii trwającej ponad 10 lat,choroby piersi z proliferacją: ryzyko wzrasta w przypadku stwierdzenia zmian rozrostowych, takich jak hyperplasia atypowa lub LCIS. Rozrost wewnątrzprzewodowy z atypią jest uważany za stan przedrakowy.
    Należy pamiętać jednak o tym, że u 75% kobiet nie występują żadne znane czynniki ryzyka.

Objawy raka piersi

Symptomy chorobowe i objawy raka piersi (guza sutka) zależą przede wszystkim od stopnia jego zaawansowania. Zarówno rak piersi, jak i łagodny nowotwór sutka w początkowym okresie rozwoju przebiegają najczęściej bezobjawowo i wówczas zmiany nowotworowe najczęściej wykrywa się podczas profilaktycznego badania USG, mammografii lub innego badania diagnostycznego piersi. Do objawów należą:

  • wyczuwalny guzek w obrębie gruczołu piersiowego,
  • wciągnięcie skóry lub brodawki,
  • zmiana wielkości lub kształtu piersi,
  • zmiany skórne wokół brodawki,
  • wyciek z brodawki (zwłaszcza krwisty),
  • zaczerwienienie i zgrubienie skóry („skórka pomarańczowa”),
  • powiększenie węzłów chłonnych w dole pachowym
  • poszerzenie żył skóry piersi,
  • owrzodzenie skóry piersi,

U około 15% – 25% chorych guz może nie być wyczuwalny, szczególnie u kobiet, u których podejrzane zmiany radiologiczne wykryto podczas cyklicznych badań mammograficznych.
Wcześnie wykryty rak piersi w stadium przedinwazyjnym (DCIS, LCIS) jest chorobą praktycznie całkowicie do wyleczenia. Także rak inwazyjny ( carcinoma invasivum ) jest chorobą, w której rokowanie może być dobre. Dotyczy to zwłaszcza wcześnie wykrytych nowotworów, gdy nie ma jeszcze przerzutów do węzłów chłonnych. Ogólnie można powiedzieć, że rak wcześnie wykryty jest wyleczalny.

Diagnostyka raka piersi

W celu potwierdzenia bądź wykluczenia raka piersi należy wykonać następujące badania:

  • badanie palpacyjne,
  • mammografia, a w przypadku wycieku treści płynnej z brodawki – galaktografia,
  • badanie USG piersi i USG ABVS,
  • mammografia u kobiet poniżej 35 r.ż.,
  • rezonans magnetyczny,
  • biopsję aspiracyjną cienkoigłową (BAC),
  • biopsja gruboigłowa,

Ultrasonografia (USG)

Ultrasonografia piersi jest wykorzystywana w ocenie raka piersi jako podstawowa metoda diagnostyki podejrzanych o nowotworowe zmian. Metoda ta jest niezwykle cenna do oceny piersi o dużej gęstości gruczołowej – typowych zwłaszcza dla młodych kobiet, przed menopauzą, aktywnych hormonalnie.

W przypadku piersi o budowie bogatogruczołowej, gdy badanie mammograficzne nie jest diagnostyczne badanie USG może być jedynym (poza rezonansem magnetycznym), które pozwala na wykrycie zmian patologicznych.

Poza tym ultrasonografia jest wartościowym uzupełnieniem mammografii w każdej sytuacji – umożliwia różnicowanie zmian torbielowatych i litych, pozwala na precyzyjną ocenę wielkości i granic zmian ogniskowych.

Podczas badania USG pod kontrolą sondy wykonuje się niekiedy biopsje cienko- i gruboigłowe oraz punkcje torbieli a materiał pobrany pozwala na różnicowanie mikroskopowe patologii. Badanie z tzw. opcją dopplerowską zwiększa dodatkowo czułość i swoistość USG w różnicowaniu zmian łagodnych i tych podejrzanych o złośliwość.

Elastografia

Elastografia jest nowoczesną techniką badania ultrasonograficznego, polegającą na ocenie elastyczności (twardości) guza. W trakcie badania USG stosuje się niewielki nacisk na pierś, powodujący powstawanie odkształceń widocznych i analizowanych przez aparat ultrasonograficzny. Stopień twardości badanej tkanki określany jest odpowiednim kolorem i oceniany według skali Tsukuba.

Mammografia

Mammografia jest podstawową i najbardziej popularną metodą diagnostyczną piersi. Jest to badanie proste, szybkie, zazwyczaj niebolesne, nie wymaga też żadnego dodatkowego przygotowania.
Czułość mammografii w wykrywaniu zmian nowotworowych zależy od budowy piersi: mniejsza dla piersi o dużej gęstości, typowej dla kobiet młodszych, może sprawiać problemy diagnostyczne.

Część raków piersi, nawet wyczuwalnych w badaniu palpacyjnym, (pomijając błędy techniczne takie jak nieprawidłowe ułożenie piersi, błąd percepcji błędy interpretacji) jest niewidoczna w obrazie mammograficznym. Zdjęcia oceniane są zazwyczaj przez dwóch radiologów, co pozwala zmniejszyć ryzyko błędu interpretacji.

Badanie mammograficzne pozwala na wykrycie nawet drobnych zmian uwapnionych (mikrozwapnienia), które mogą być ogniskami raka. Ich ocena, czy ich obecność może świadczyć o nowotworze, czy też są to zwapnienia łagodne, należy do radiologa.

Pod kontrolą badania mammograficznego można wykonać biopsję podejrzanej zmiany w piersi. Jeśli można wyznaczyć miejsce biopsji używając namiarów wykonanego badania, to biopsja tak wykonana nosi nazwę: biopsja stereotaktyczna.

Biopsja cienkoigłowa i gruboigłowa – kiedy i po co ją wykonywać?

W arsenale diagnostycznym podstawowym badaniem, stwierdzającym obecność nowotworu złośliwego, przez długie lata była biopsja cienkoigłowa BAC (Biopsja Aspiracyjna Cienkoigłowa).

Ale postępy w leczeniu raka piersi wymusiły zmianę podejścia do uzyskiwania materiału diagnostycznego. Biopsja cienkoigłowa dawała jedynie możliwość oceny poszczególnych komórek (badanie cytologiczne), ale już nie tkanki nowotworowej. A to właśnie ocena tkanki daje możliwość odpowiedzi na pytanie o stopień złośliwości nowotworu, typ histologiczny, różnicowanie pomiędzy nowotworem w stadium przedinwazyjnym (in-situ) a stadium inwazyjnym.

W przeciwieństwie do BAC, biopsja gruboigłowa pozwala także na ocenę czynników prognostycznych i tych wpływających na wybór sposobu leczenia.

Do podjęcia decyzji o leczeniu standardem w chwili obecnej jest wykonanie biopsji gruboigłowej, a nie cienkoigłowej. Ta ostatnia służy obecnie do oceny obecności komórek nowotworowych w węzłach chłonnych pachy lub obszaru nadobojczykowego oraz do oceny wznowy miejscowej raka. Ma zastosowanie także w podejrzeniu zmian nienowotworowych, takich jak torbiele.

Specjalista radiologii i diagnostyki obrazowej

Radiologia | Diagnostyka

Prowadzenie ciąży | Badania prenatalne | Ginekologia

Bytom, Cieszyn, Żory